Tekerlek Gıcırtı Sesi Sebepleri ve Giderimi

Kısa cevap: Tekerlekten gelen gıcırtı sesinin büyük bölümü fren balatasının aşınma göstergesinden, disk yüzeyindeki pas veya cam tabakasından kaynaklanır. Ses aracın hızıyla birlikte artıp frene basınca değişiyorsa fren tarafına, frene basmakla değişmiyor ama hızla birlikte perde perde yükseliyorsa poyra yatağına, sadece belirli manevralarda veya belirli zeminlerde duyuluyorsa lastiğe bakılır. Tekerlek gıcırtısı gürültü sebebi ararken sırayı bozmamak lazım: önce fren, sonra yatak, en son lastik ve süspansiyon.

Ses ne zaman çıkıyor? İlk soru bu

Teşhisin yarısı, sesin ne zaman çıktığını doğru tarif etmekten geçer. Kendi başına çalışacak birinin elinde ölçü aleti yoksa da kulağı vardır ve kulak bu işte fena değildir. Şu dört durumu birbirinden ayırın:

• Sadece frene basınca: Balata, disk veya kaliper.
• Frene basınca kesiliyor, bırakınca geri geliyor: Klasik balata aşınma göstergesi ya da geri dönmeyen balata.
• Fren pedalıyla hiç ilgisi yok, hız arttıkça artıyor: Poyra yatağı, tekerlek bijonu gevşekliği veya lastik dişi.
• Sadece dönerken, sadece kasis üstünde veya sadece soğukken: Süspansiyon burçları, rotil, salıncak veya amortisör takozu.

Frene basınca çıkan gıcırtı

Balatanın sırtına kaynaklı ince metal dil, balata kalınlığı kritik seviyeye düştüğünde disk yüzeyine değer ve o rahatsız edici tiz sesi çıkarır. Bu bir arıza değil, uyarıdır: balatanın ömrü bitmiştir. Tekerleği söküp balata kalınlığına bakın; sürtünme malzemesi 3 mm'nin altına indiyse değiştirin.

Balata yeniyse ve hâlâ gıcırdıyorsa şu üçünden biridir: balata sırtına ve kulaklarına yüksek sıcaklık gresi sürülmemiştir, anti-titreşim yayları/plakaları takılmamıştır, ya da disk yüzeyi camlaşmıştır. Camlaşmış disk parmakla dokunulduğunda ayna gibi pürüzsüzdür; ince zımpara veya bir miktar kontrollü sert frenleme bu tabakayı açar. Disk üzerinde derin kanallar, mavi renk değişimi ya da kenarda tırnakla hissedilen basamak varsa disk de gitmiştir. Fren sisteminin bütününü nasıl kontrol edeceğiniz, kaliper pistonunun geri dönüşü ve hidrolik seviyesi konularını fren bakımı rehberinde ayrıntılı bulacaksınız.

Aracı park edip beklettikten sonraki gıcırtı

Yağmurdan sonra bir gece dışarıda kalan araçta ilk birkaç frende çıkan gıcırtı normaldir; disk yüzeyindeki ince pas tabakası balatayla birlikte kalkar. İkinci-üçüncü frende geçmiyorsa, balata diske yapışmış olabilir. Özellikle el freni çekili bekleyen arka tekerleklerde arka kampana veya disk yüzeyine balata oturur.

Poyra yatağı sesi mi, lastik sesi mi?

İkisi de hızla birlikte artar ve karıştırılır. Ayırmanın basit yolu: boş ve güvenli bir yolda düşük hızda hafif sağa, sonra hafif sola yatırın. Yatak arızasında yük binen tarafın sesi belirgin şekilde değişir; sağa dönerken sol yatak yüklenir, sol yatak bozuksa ses artar. Lastik kaynaklı uğultu ise yön değişiminde bu kadar net tepki vermez, daha çok zemin dokusuna göre değişir.

Aracı krikoyla kaldırıp tekerleği elle çevirin. Yatak bozuksa kuru, taneli, "kum var" hissi veren bir sürtünme duyulur. Ardından tekerleği saat 12 ve 6 pozisyonundan tutup içe-dışa oynatın; hissedilir boşluk varsa yatak veya rotil şüphelidir. Boşluğu ayırmak için birinden fren pedalına bastırın: boşluk kayboluyorsa fren/yatak tarafı, devam ediyorsa süspansiyon rotu-rotili.

Lastikten gelen gıcırtı ve ötme

Düzensiz aşınmış lastik, testere dişi görünümündeki blok kenarları yüzünden gıcırtıya yakın bir ötme çıkarır. Elinizi lastik sırtı üzerinde bir yöne, sonra ters yöne sürttüğünüzde pürüz farkı belirginse aşınma düzensizdir. Sebebi genelde yanlış rot-balans, düşük hava basıncı veya ölmüş amortisördür. Aynı düzensiz aşınma titreşim de yapıyorsa lastik dengesizliği başlığında anlatılan kontrolleri yapın; sadece lastik değiştirmek, sebebi ortadan kaldırmadığı için sesi birkaç bin kilometre sonra geri getirir.

Sık atlanan sebepler

• Fren pabucu koruma sacı: Diskin arkasındaki ince sac eğilip diske değerse metalik, sürekli bir cırlama olur. Elle hafifçe geri bükmek çözer.
• Tekerlek içine sıkışmış çakıl: Koruma sacıyla disk arasına giren taş, en çok panik yaratan ama en kolay çözülen sebeptir.
• Gevşek bijon: Tork anahtarıyla sıkılmamış tekerlek, jant göbeğinde hareket edip gıcırdar. Her tekerlek sökümünden sonra torku kontrol edin.
• Kuru süspansiyon burçları: Kasis üzerinde ve düşük hızda duyulan kuru gıcırtı çoğu zaman salıncak burcu veya viraj demiri lastiğidir.
• ABS sensör kablosu: Klipsinden çıkıp diske veya lastiğe temas eden kablo, hem ses hem arıza lambası üretir. Elektrik tarafı şüpheliyse akım sistemi teşhisi başlığındaki adımlar işinizi kolaylaştırır.

Adım adım kendi kontrolünüz

1. Camları açıp 20-40 km/s hızda sesi hangi tekerlekte olduğunu dinleyin.
2. Frene basıp bırakarak sesin fren bağımlı olup olmadığını belirleyin.
3. Aracı düz zeminde takozlayın, kriko ve sehpayla tek tekerleği kaldırın.
4. Tekerleği elle çevirip sürtünme sesini, sonra oynatarak boşluğu kontrol edin.
5. Tekerleği sökün: balata kalınlığı, disk yüzeyi, koruma sacı, sıkışmış cisim, kablo geçişi.
6. Lastik sırtını elle iki yöne tar