Akım Sistemi Sorunlarını Teşhis Etme

Kısa cevap: Sabah kontağı çevirdiğinde motor ağır ağır dönüyor ya da hiç dönmüyorsa, sorun büyük olasılıkla üç yerden birinde: akünün kendisi, akünün şarjını sağlayan alternatör ya da ikisini birbirine bağlayan kablolar ve kutup başları. "Akü şarj edilmiyor araç başlamıyor" şikâyeti tek bir arıza değil, bir zincirin kopmasıdır. Bir multimetre ve 10-13 numara anahtarla bu zincirin hangi halkasının koptuğunu 20 dakikada kendi başına bulabilirsin.

Önce hangisi bozuk: akü mi, alternatör mi?

Bu ayrımı yapmanın en hızlı yolu voltaj ölçmek. Multimetreyi DC volt kademesine al, kırmızı probu artı kutba, siyahı eksi kutba değdir.

Yani: araç takviyeyle çalışıyor ama çalışırken voltaj 12'lerde kalıyorsa alternatör suçlu. Takviyeyle rahat çalışıyor, çalışırken 14 V veriyor, ama bir gece bekleyince yine bitiyorsa akü ya da bir kaçak akım suçlu.

Akünün gerçekten ölüp ölmediğini nasıl anlarım?

Voltaj tek başına yanıltıcıdır; akü "dolu görünüp" yük altında çökebilir. Yük testi şöyle yapılır: farları uzun konuma al, 30 saniye bekle ve marş bas. Marş sırasında voltaj 9,6 V'un altına düşüyorsa akünün hücrelerinden biri kısa devre olmuştur. Ayrıca şunlara bak:

• Kasa şişmiş mi? Yanları balon gibi kabarmışsa akü aşırı şarjdan gitmiş, tamiri yok.
• Kutup başlarında beyaz-mavi tuzlanma var mı? Bu, hem direnç yaratır hem sızıntı işaretidir.
• Üretim etiketi kaç yıllık? Normal kullanımda 4-5 yıldan sonra kapasite ciddi düşer.
• Bakımlı tip ise gözlerdeki elektrolit seviyesi plakaların üstünü kapatıyor mu?

Kutup başları ve kablolar neden bu kadar sık suçlu?

Çünkü marş motoru anlık olarak yüzlerce amper çeker ve tuzlanmış bir kutup başı bu akımı geçirmez. En yaygın senaryo: farlar yanıyor, radyo çalışıyor, ama marşta sadece "tık" sesi geliyor. Bu neredeyse her zaman temas problemidir.

1. Eksi (siyah) kabloyu önce sök, sonra artıyı. Takarken tersi.
2. Tuzlanmayı sıcak suda çözülmüş karbonat ile yıka, tel fırçayla parlat.
3. Kabloyu elinle çevirmeyi dene — dönüyorsa yeterince sıkılmamıştır.
4. Şasi masasını kontrol et: motor bloğuna veya karosere giden kalın eksi kabloyu takip et, bağlantı noktasındaki pas en sinsi arıza kaynağıdır.
5. Temizlik sonrası ince bir kat gres veya kutup başı sprey uygula.

Kablo gerilim düşümü testi de faydalıdır: marş basılırken akü artı kutbu ile marş motoru girişi arasında ölçüm 0,5 V'tan fazlaysa o kablo veya bağlantı zayıftır.

Alternatörü sökmeden nasıl kontrol ederim?

Motoru çalıştır ve şu adımları izle:

• Kayış: Gevşek mi, parlak-cilalı mı, çatlak mı? Gaz verirken ıslık sesi geliyorsa kaydığı için alternatör tam devir yapamıyor demektir.
• Yük altı test: Motor çalışırken farları, üflemeyi ve arka cam rezistansını aç. Voltaj 13 V'un altına iniyorsa alternatör yetersiz üretiyor.
• Şarj lambası: Kontak açıkken yanıp motor çalışınca sönmesi normaldir. Sürüşte yanıyorsa üretim kesilmiş; hiç yanmıyorsa ampul veya uyarı devresi de arızalı olabilir.
• Ses: Metalik uğultu veya cızırtı rulman ya da diyot arızasına işaret eder.
• Sıcaklık: Elle dokunulamayacak kadar kızmışsa diyot tablası veya regülatör yorulmuştur.

Araç durduğunda akü neden boşalıyor?

Buna kaçak akım (parazit tüketim) denir. Test için akü eksi kablosunu sök, multimetreyi ampermetre kademesinde kablo ile kutup arasına seri bağla. Araç tamamen "uykuya" geçtikten sonra ölçüm genelde çok küçük bir değerde kalmalıdır; yüzlerce miliamper okuyorsan bir tüketici uyanık demektir. Sigortaları tek tek çıkarıp hangisinde değerin düştüğüne bakarak devreyi bulabilirsin. En sık suçlular: torpido/bagaj lambası, ses sistemi amplifikatörü, sonradan takılan alarm ve takip cihazları.

Takviye yaparken nelere dikkat etmeliyim?

1. İki aracın gövdeleri birbirine temas etmesin.
2. Kırmızı kabloyu iki artı kutba, siyahı sağlam araçtaki eksiye ve bozuk araçtaki boyasız şasi noktasına bağla.
3. Sağlam aracı çalıştır, 2-3 dakika bekle, sonra diğerini çalıştır.
4. Kabloları takış sırasının tersine sök.
5. Sonrasında aracı en az 20-30 dakika sürerek şarj etmesine izin ver; kısa mesafeler akünün dolmasına yetmez.

Takviyeyle çalışan araç kabloyu söktüğünüz an